Niče i muzika

3 jun

Fridrih Niče je s oduševljenjem pisao o muzici još od najranije mladosti. U tekstu iz 1858. godine sve ljude koji preziru muziku drži za bezumna stvorenja slična životinjama, jer muziku prepoznaje kao božanski dar što uzvisuje naše misli i djeluje na naša raspoloženja na najrazličitije načine, nezavisno od spoljnih uticaja.

Vek u kojem je Niče živeo obeležen je muzičkim romantizmom

Vijek u kojem je Niče živio obilježen je muzičkim romantizmom. Niče nije samo pisao o muzici nego je i komponovao ‒ uglavnom manje kompozicije za klavir (predviđene za solo sviranje ili za klavir četvororučno), 17 kompozicija u popularnom žanru lida, solo pjesme ‒ što čini ukupno pedeset dijela, od kojih su neka sačuvana samo u fragmentima. Poslednju kompoziciju ‒ „Himnu prijateljstvu” napisao je u periodu 1872‒1875. Nekoliko puta ju je kasnije prepravljao, dok je konačno njegov prijatelj Peter Gast nije aranžirao za orkestar 1887. godine.

Ipak, može se reći da se Ničeova kompozitorska ʼavanturaʼ završila 1872. godine, nakon što je doživio brojne negativne reakcije na svoja djela. Rihard Vagner se, prema jednom zapisu  supruge Kozime, smijao Ničeovim kompozicijama, a poznati pijanista i dirigent Hans fon Bilov, kome je Niče 1872. poslao komad „Manfred-meditacija”, ocijenio je to djelo kao „grozno i antimuzikalno” te otišao tako daleko da je o njemu govorio kao o „silovanju Euterpe”. Današnje ocjene kompozitorskog rada znamenitog filozofa znatno su blaže od ocjena njegovih savremenika, iako se ne može govoriti o nekom velikom originalnom doprinosu istoriji muzike.

Vijek u kojem je Niče živio obilježen je muzičkim romantizmom. Svi kompozitori kojima se Niče divio, oni čijim je dijelima okrenuo leđa, pa i oni koje je umesto njih veličao, pripadaju estetici romantizma. S današnjeg gledišta, slavljenje Bizeove „Karmen” uz napad na Vagnerovog „Parsifala” ne odaje neku toliko drastičnu promjenu u muzičkom ukusu.

Međutim, treba razumjeti šta su ta dela predstavljala za Ničea iz šireg konteksta njegove filozofije, koji je, čini se, uslovio i proklamovane lične muzičke afinitete. Kako Niče u svojim kasnijim djelima vidi suprotstavljenost romantizma vlastitom filozofskom stavu? Kao neodređenu čeznutljivost i ispraznu požudnost nasuprot volji za moć; kao nostalgično gledanje nazad u prošla i mitska vremena, naspram okrenutosti ka budućnosti prevladanog čoveka; kao mišljenje svetskog bola, bolesti i defetizma, nasuprot mišljenju koje nasmijano pokazuje put k novom zdravlju sutrašnjice; kao pesimizam uzdržanih, propalih i poraženih, naspram odluci za tragično i za pesimizam koji je karakter strogosti i snage intelekta te „žudi za velikim neprijateljem”.

Nagovještaj budućnosti muzike koja više ne bi bila ‘sladunjavo podilazeće’, bez moralizatorskog karaktera, muzike čija bi se „čudnovata čarolija sastojala u tome da ne bi više ništa znala o dobru i zlu”, takve koja bi bila dublja, moćnija, možda sa više žestine i tajnovitija, uz nagoveštaj da će se „pojaviti muzičar koji će biti dovoljno hrabar, suptilan, pakostan, zdrav da bi se toj ʼromantičnoj sladunjavojʼ muzici osvetio na besmrtan način”.

Kroz muziku koja postaje dionizijska, progovara odluka za da‒kazivanje životu u celokupnom njegovom značaju kao jedinstvu u mnogostrukosti rađanja i zatiranja; odluka da se ne uzmiče ni pred najstrašnijim i najbolnijim, za ispitivanjem krajnosti i otkrivanjem pratemelja svega.

Ta muzika će, nužno, kao i dionizijska filozofija Ničeova, često nailaziti na nerazumevanje, otpor i neodobravanje jer naizgled potpuno raskida s tradicijom i ne pristaje na kompromise, ali oni koji koračaju napred po mračnim i još slabo istraženim područjima nikad (u početku) nemaju vojske sledbenika. To je svakako iz ličnog iskustva mogao da posvedoči i osvetnik kojem se Niče nadao, centralna figura druge bečke škole, Arnold Šenberg.

/www.rts.rs/

(Visited 1 times, 1 visits today)
Podijelite članak:
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter

Comments